EDU TERIA Logo
Unit9

a1

राज्य/केंद्रशासित प्रदेश कोडभारत/राज्य/केंद्रशासित प्रदेशकुल जनसख्याराष्ट्रीय अंश (%)घनत्वदशकोय वृद्धि दर 2001-11
भारत121019342210038217.64
01जम्मू और कश्मीर12,548,9261.0412423.71
02हिमाचल प्रदेश6,856,5090.5712312.81
03पंजाब27,704,2362.2955013.73
04चंडीगढ़1,054,6860.099,25217.10
05उत्तराखंड10,116,7520.8418919.17
06हरियाणा25,353,0812.0957319.90
07दिल्ली16,753,2351.3811,29720.96
08राजस्थान68,621,0121.5820121.44
09उत्तर प्रदेश199,581,47716.4982820.09
10बिहार103,804,6378.581,10225.07
11सिक्किम607,6880.058612.36
12अरुणाचल प्रदेश1,382,6110.111725.92
13नागालैंड1,980,6020.11119-0.47
14मणिपुर2,721,7560.2212218.65
15मिजोरम1,091,0140.095222.78
16त्रिपुरा3,671,0320.3035014.75
17मेंधालय2,964,0070.2413227.82
18असम31,169,2722.5839716.93
19पश्चिम बंगाल91,347,7367.551,02913.93
20झारखंड32,966,2382.7241422.34
21ओडिशा41,947,3583.4726913.97
22छत्तीसगढ़25,540,1962.1118922.59
23मध्य प्रदेश72,597,5656.0023620.30
24गुजरात60,383,6284.9930819.17
25दमन और दीव242,9110.022,16953.54
26दादरा और नगर हवेली342,8530.0369855.50
27महाराष्ट्र112,372,9729.2936515.99
28आंध्र प्रदेश84,665,5337.0030811.10
29कर्नाटक61,130,7045.0531915.67
30गोवा1,457,7230.123948.17
31लक्ष्ट्रीप64,4290.012,0136.23
32केरल33,387,6772.768594.86
33तमिलनाडु72,138,9585.9655515.60
34पुदुच्चेरी1,244,4640.102,59827.72
35अंडमान और निकोबार द्वीप समूह379,9440.03466.68
दशकअशोधित जन्म दर प्रति 1000अशोधित मृत्यु दर प्रति 1000प्राकृतिक वृद्धि दर (प्रति 1000)
1901 - 191149.242.66.6
1911 - 192148.147.20.9
1921 - 193146.436.210.2
1931 - 194145.937.28.7
1941 - 195139.927.412.5
1951 - 196141.722.818.9
1961 - 197141.119.022.1
1971 - 198137.21522.2
1981 - 199129.59.819.7
1991 - 200125.48.417
2001 - 2011*21.87.114.7
राज्य/केंद्रशासित प्रदेश कोडराज्य/केंद्रशासित प्रदेशजनसंख्यानगरीय जनसंख्या का %
ग्रामीणनगरीय
भारत833087662377,105,76031.16
01जम्मू और कश्मीर9,134,8203,414,10627.21
02हिमाचल प्रदेश6,167,805688,70410.04
03पंजाब17,316,80010,387,43637.49
04चंडीगढ़29,0041,025,68297.25
05उत्तराखंड7,025,5833,091,16930.55
06हरियाणा16,531,4938,821,58834.79
07दिल्ली419,31916,333,91697.50
08राजस्थान51,540,23617,080,77624.89
09उत्तर प्रदेश155,111,02244,470,45522.28
10बिहार92,075,02811,729,60911.30
11सिक्क्रम455,962151,72624.97
12अरुणाचल प्रदेश1,069,165313,44622.67
13नागालैंड1,406,861573,74128.97
14मणिपुर1,899,624822,13230.21
15मिजोरम529,037561,97751.51
16त्रिपुरा2,710,051960,98126.18
17मेघालय2,368,971595,03620.08
18असम26,780,5164,388,75614.08
19पश्चिम बंगाल62,213,67629,134,06031.89
20झारखंड25,036,9467,929,29224.05
21ओडिशा34,951,2346,996,12416.68
22छत्तीसगढ़19,603,6585,936,53823.24
23मध्य प्रदेश52,537,89920,059,66627.63
24गुजरात34,670,81725,712,81142.58
25दमन और दीव60,331182,58075.16
26दादरा और नगर हवेली183,024159,82946.62
27महाराष्ट्र61,545,44150,827,53145.23
28आंध्र प्रदेश56,311,78828,353,74533.49
29कर्नीटक37,552,52923,578,17538.57
30गोवा551,414906,30962.17
31लक्षद्वीप14,12150,30878.08
32केरल17,455,50615,932,17147.72
33तमिलनाडु37,189,22934,949,72948.45
34पुदुच्चेरी394,341850,12368.31
35अंडमान और निकोबार द्वीप समूह244,411135,53335.67
Textbook illustration
राज्य/केंद्रशासितहिंदूमुस्लिमईसाईसिखबौढ्ट्रजैनअन्य धर्मधर्म ज्ञात नहीं
जम्मू और कश्मीर28.4468.310.281.870.900.020.010.16
हिमाचल प्रदेश95.172.180.181.161.150.030.010.12
पंजाब38.491.931.2657.690.120.160.040.32
चंडीगढ़80.784.870.8313.110.110.190.020.10
उत्तराखंड82.9713.950.372.340.150.090.010.12
हरियाणा87.467.030.204.910.030.210.010.17
दिल्ली81.6812.860.873.400.110.990.010.08
राजस्थान88.499.070.141.270.020.910.010.10
उत्तर प्रदेश79.7319.260.180.320.100.110.010.29
बिहार82.6916.870.120.020.020.020.010.24
सिक्किम57.761.629.910.3127.390.052.670.30
अरुणाचल प्रदेश29.041.9530.260.2411.770.0626.200.48
नागालैंड8.752.4787.930.100.340.130.160.12
मणिपुर41.398.4041.290.050.250.068.190.38
मिजोरम2.751.3587.160.038.510.030.070.09
त्रिपुरा83.408.604.350.033.410.020.040.14
मेघालय11.534.4074.590.100.330.028.710.32
असम61.4734.223.740.070.180.080.090.16
पश्चिम बंगाल70.5427.010.720.070.310.071.030.25
झारखंड67.8314.534.300.220.030.0512.840.21
ओडिशा93.632.172.770.050.030.021.140.18
छत्तीसगढ़93.252.021.920.270.280.241.940.09
मध्य प्रदेश90.896.570.290.210.300.780.830.13
गुजरात88.579.670.520.100.050.960.030.10
दमन व दीव90.507.921.160.070.090.120.030.10
वादरा और नगर हवेली93.933.761.490.060.180.350.090.14
महाराष्ट्र79.8311.540.960.205.811.250.160.25
आंध्र प्रदेश88.469.561.340.050.040.060.010.48
कर्नाटक84.0012.921.870.050.160.720.020.27
गोआ66.088.3325.100.100.080.080.020.21
लक्ष्ठीप2.7796.580.490.010.020.020.010.10
केरल54.7326.5618.380.010.010.010.020.26
तमिलनाडु87.585.866.120.020.020.120.010.26
पुदुच्चेरी87.306.056.290.020.040.110.010.17
अंडमान और निकोबार69.458.5221.280.340.090.010.150.18
राज्य/केंद्रशासित प्रदेशश्रम सहभागिता दर (%)कृषककुल श्रमिको का प्रतिशत अंशकृषि मजदूरकुल श्रमिको का प्रतिशत अंशघरेलू उद्योग श्रमिककुल श्रमिको का प्रतिशत अंशअन्य श्रमिककुल श्रमिको का प्रतिशत अंश
भारत39.811,86,92,64024.614,43,29,833301,83,36,3073.820,03,84,53141.6
जम्मू और कश्मीर34.512,45,31628.85,47,70512.71,72,586423,57,10654.5
हिमाचल प्रदेश51.920,62,06257.91,75,0384.958,7191.612,63,60335.5
पंजाब35.719,34,51119.515,88,455163,85,9603.959,88,43660.5
चंडीगढ़38.32,5780.61,6870.44,7991.23,95,07297.8
उत्तराखंड38.415,80,42340.84,03,30110.41,14,312317,74,23945.8
हरियाणा35.224,80,80127.815,28,13317.12,62,2802.946,45,29452.1
दिल्ली33.333,3980.639,4750.71,81,8523.353,32,32495.4
राजस्थान43.61,36,18,87045.649,39,66416.57,20,5732.41,06,07,14835.5
उत्तर प्रदेश32.91,90,57,888291,99,39,22330.338,98,5905.92,29,19,01434.8
बिहार33.471,96,22620.71,83,45,64952.814,11,2084.177,71,90422.4
सिक्किम50.51,17,40138.125,9868.45,1431.71,59,60851.8
अरुणाचल प्रदेश42.53,02,72351.536,1716.28,3651.42,40,39840.9
नागालैंड49.25,37,70255.262,9626.522,8382.33,50,62036
मणिपुर45.14,57,89139.51,11,0619.689,4957.75,00,60643.2
मिजोरम44.42,29,60347.241,7878.67,8521.62,07,46342.6
त्रिपुरा402,95,94720.13,53,61824.141,4962.87,78,46053
मेघालय404,94,67541.71,98,36416.720,4881.74,72,09239.8
असम38.440,61,62733.918,45,34615.44,91,3214.155,71,39646.5
पश्चिम बंगाल38.151,16,66814.71,01,88,84229.324,64,1247.11,69,86,70148.9
झारखंड39.738,14,83229.144,36,05233.94,55,1623.543,92,22833.5
ओडिशा41.841,03,98923.467,39,99338.47,83,0804.559,14,52733.7
छत्तीसगढ़47.740,04,79632.950,91,88241.81,87,6311.528,95,91623.8
मध्य प्रदेश43.589,44,43931.21,21,92,26738.69,59,259385,78,16827.2
गुजरात4154,47,5002268,39,41527.63,43,9991.41,21,36,83349
दमन और दीव49.92,3161.97720.66840.61,17,49996.9
दादरा और नगर हवेली45.728,16417.917,79911.32,1951.41,09,00369.4
महाराष्ट्र441,25,69,37325.41,34,86,14027.312,25,4262.52,21,46,93944.8
आंध्र प्रदेश46.664,91,52216.51,69,67,7544314,39,1373.71,45,24,49336.8
कर्नीटक45.665,80,64923.671,55,96325.79,13,2273.31,32,22,75847.4
गोवा39.631,3545.426,7604.614,7082.55,04,42687.4
लक्ष्ठीप29.100002641.418,48998.6
केरल34.86,70,2535.813,22,85011.42,73,0222.393,52,93880.5
तमिलनाडु45.642,48,45712.996,06,54729.213,64,8934.21,76,64,78453.7
पुरुच्चेरी35.712,0992.768,39115.47,8921.83,56,58680.1
अंडमान एवं निकोबार ढीप समूह40.116,56710.94,7813.13,7272.41,27,46083.6
Textbook illustration
प्रतिवेदित क्षेत्र1950-51(मिलियन हैक्टेयर)प्रतिशत2019-20(मिलियन हैक्टेयर)प्रतिशत
Reporting Area284.32100306.5100
वन40.4817.071.7523.4
गैर कृषि कार्यों में प्रयुक्त भूमि9.363.226.779.0
बंजर तथा कृषि अयोग्य भूमि38.1613.416.545.4
स्थायी चरागाह क्षेत्र6.682.310.483.4
विविध तरु-फ्रसलों व उपवनों के अंतर्गत क्षेत्र19.836.93.131.0
कृषि योग्य व्यर्थ भूमि22.948.011.953.9
पुरातन परती भूमि17.456.111.243.7
वर्तमान परती भूमि10.683.713.774.5
निवल बोया क्षेत्र118.7541.7139.9045.6
क्र. फ्रसलसं.विश्व उत्पादन में अंश ( प्रतिशतमें तथा श्रेणी(2018)
1. चावल22.07 (दूसरा)
2. गेहृँ13.58 (दूसरा)
I. कुल अनाज10.74 ( तीसरा )
II. सभी दालें27.63 ( पहला )
3. मूँगफली18.8 (दूसरा)
4. तोरिया11.24 (तीसरा)
5. जूट53.72 (पहला)
6. गन्ना19.76 (दूसरा)
7. चाय21.22 (दूसरा)
8. कॉफी3.17 (आठवाँ)
क्र.सं.फ्रसलों का समूह1फ्रसल2राज्य3उपज4
1.खाद्यान
चावलपश्चिम बंगाल15.57
उत्तर प्रदेश15.52
पंजाब11.78
संपूर्ण भारत118.43
गेहैंउत्तर प्रदेश32.59
मध्य प्रदेश19.61
पंजाब17.57
संपूर्ण भारत107.59
मक्काकर्नाटक3.96
मध्य प्रदेश3.91
तेलंगाना3.00
संपूर्ण भारत28.64
कुल मोटे अनाजराजस्थान7.29
कर्नाटक6.45
मध्य प्रदेश4.82
संपूर्ण भारत47.48
कुल दालेंराजस्थान4.49
महाराष्ट्र4.03
मध्य प्रदेश3.80
संपूर्ण भारत23.15
कुल खाद्यानउत्तर प्रदेश55.03
मध्य प्रदेश33.03
पंजाब30.02
संपूर्ण भारत296.65
2.तिलहन
मूगफलीगुजरात4.64
राजस्थान1.62
तमिलनाडु0.98
संपूर्ण भारत10.10
तोरिया और सरसोंराजस्थान4.22
हरियाणा1.15
उत्तर प्रदेश0.96
संपूर्ण भारत9.12
सोयाबीनमध्य प्रदेश5.15
महाराष्ट्र4.60
राजस्थान0.52
संपूर्ण भारत11.22
सूरजमुखीकर्नाटक0.12
ओडिशा0.03
बिहार0.01
संपूर्ण भारत0.22
कुल तिलहनराजस्थान6.79
गुजरात6.66
मध्य प्रदेश6.57
संपूर्ण भारत33.42
Textbook illustration
फसलगन्नाउत्तर प्रदेश178.42
महाराष्ट्र64.67
कर्नाटिक31.60
संपूर्ण भारत355.70
कपास®गुजरात8.28
तेलंगाना6.83
महाराष्ट्र6.782
संपूर्ण भारत35.491
जूट और मेस्टा�$पश्चिम बंगाल8.0572
बिहार0.86
असम0.77
संपूर्ण भारत9.91
भौगोलिक क्षेत्र160,205
जिले13
कुल जनसंख्या (लाख)496.7
पुरुष जनसंख्या (लाख)247.3 (49.9%)
स्त्री जनसंख्या (लाख)246.4 (49.9%)
लिंग अनुपात (स्त्री प्रति 1000 पुरुष)996
साक्षरता दर (%)67.41
Textbook illustration
Textbook illustration
भौगोलिक क्षेत्र112077 किमी 2^{2}
कुल जनसंख्या (जनगणना 2011)350.04 लाख
पुरुष176.12 लाख
स्त्री173.92 लाख
लिंग अनुपात (स्त्रियाँ प्रति 1000 पुरुष)988
साक्षरता दर (%)66.54%
जनसंख्या घनत्व312 किमी 2^{2}
दशक वृद्धि दर13.58
(2001-2011)

- District Headquarters

•
अलघ, वाई.के. (1990). एग्रो-क्लाइमेटिक प्लानिंग एंड रीजनल डेवलपमेंट, इंडियन जरनल ऑफ एग्रीकल्चरल इकॉनॉमिक, 45(3): 244–268
•
बेकर, सुसान (2006). सस्टेनेबल डेवलपमेंट, रूटलेज, लंदन
•
भल्ला, जी.एस. (एडि.) (1994). इकॉनॉमिक लिबरलाइजेशन एंड इंडियन एग्रीकल्चर, इंस्टीट्यूट फॉर स्टडीज इन इंडस्ट्रियल डेवलपमेंट, नई दिल्ली
•
चाँद, महेश और पुरी वी.के. (19983). रीजनल प्लानिंग इन इंडिया, एलाइड पब्लिशर्स लिमिटेड, नई दिल्ली
•
दांतवाला, एम.एल. और अन्य (1986). इंडियन एग्रीकल्चरल डेवलपमेंट सिंस इंडिपेंडेंस, इंडियन सोसाइटी ऑफ एग्रीकल्चरल डेवलपमेंट, नई दिल्ली
•
इलियट, जेनिफर ए. (1994). एन इंट्रोडकशन टू सस्टेनेबल डेवलपमेंट, रूटलेज, लंदन
•
गवर्नमेंट ऑफ इंडिया (1998). 'वाटर स्टेटिस्टिक ऑफ इंडिया'. सेंटूल वाटर कमीशन, नई दिल्ली
•
गवर्नमेंट ऑफ इंडिया. (1999). 'इंटीग्रेटेड बाटर रिसोर्सज डेवलपमेंट – ए प्लान फॉर एक्शन'. नेशनल कमीशन फॉर इंटिग्रेटेड बाटर रिसोर्स डेवलपमेंट, मिनिस्ट्री ऑफ बाटर रिसोर्सज, नई दिल्ली
•
गवर्नमेंट ऑफ इंडिया. (2002). ‘नेशनल वाटर पॉलिसी 2002’. मिनिस्ट्री ऑफ वाटर रिसोर्सज, नई दिल्ली
•
गवर्नमेंट ऑफ इंडिया. (2002). वाटर सप्लाई एंड सेनिटेशन : ए डब्ल्यूएचओ-यूनिसेफ स्पोंसर्ड स्टडी'. प्लानिंग कमीशन, नई दिल्ली
•
इवान इलिच (1981) : द डिलिंकिंग ऑफ पीस एंड डेवलपमेंट, गांधी मार्ग, पृ. 257-65.
•
जागलान, एम.एस. (1990). इम्पैक्ट ऑफ इरिगेशन ऑन इनवायरमेंटल एंड सोशियो-इकॉनॉमिक-कंडीशन्स : ए केस स्टडी ऑफ इंदिरा गांधी कनाल कमांड एरिया, अनपब्लिशड थीसिस, सीएसआरडी, एसएसएस, जे.एन.यू, नई दिल्ली
•
जागलान, एम.एस. एंड कुरैशी, एम.एच. (1996). इरिगेशन डेवलपमेंट एंड इट्स इनवायरमेंटल कांसीक्वेसेंस इन एरिड एरियाज ऑफ इडिया, इनवायरनमेंटल मैनेजमेंट, 20(3): पू. 323-336.
•
कुमार, आर., सिंह, आर.डी. एंड शर्मा, के.डी. (2005). ‘बाटर रिसोर्सज ऑफ इंडिया’. करेंट साइंस, 89(5), पू. 794-811.
•
कूपर ए. एंड कूपर जेसिका (1989). द सोशल साइंस एनसाइक्लोपीडिया, रूटलेज पब्लिशर्स, न्यूयार्क।
•
कुरूप, राघवा सी.जी. (एडि.) (1996). हैंडबुक ऑफ एग्रीकल्चर, इंडियन काउसिल ऑफ एग्रीकल्चरल रिसर्च, नई दिल्ली
•
महबूब-उल-हक (1993) : ह्यूमन डेवलपमेंट इन ए चैंजिंग वर्ल्ड, यूनाइटेड नेशन्स डेवलपमेंट प्रोग्राम (यूएनडीपी) ऑँकेजनल पेपर्स-4
•
मिश्रा, आर.पी. (1998) ऑन दि कंसेप्ट ऑफ रीजन एंड रीजनल प्लानिंग इन मूनिस रज्जा (एडि.) कंट्रिब्यूशन टू इंडियन जियोग्राफी:रीजनल डेवलपमेंट, हेरिटेज पब्लिशर्स, नई दिल्ली
•
नन्दी आशीष (1998). हेगेमाँनी एंड वॉयलेंस, ए रिक्वम फॉर मॉडनर्टि, ऑक्सफोर्ड, यूनिवर्सिटि प्रेस, ऑक्सफोर्ड
•
पॉल स्ट्रीटन (1984); बेसिक नीड्स : सम अनसेटिल्ड क्वेशचन्स, वर्ल्ड डेवलपमेंट, वॉल्यूम 12, सं. 9, पृ. 973-78.
•
पॉल स्ट्रीटन (1995) ह्यूमन डेवलपमेंट : द डिबेट अबाउट दि इंडेक्स, इंटरनेशनल सोशल साईस जरनल नं. 143, पू. 25-37.
•
प्लानिंग कमीशन ऑफ इंडिया, एट्थ फाइव इयर प्लान (1992-97), वॉल्यूम I, गवर्नमेंट ऑफ इंडिया, नई दिल्ली
•
सोनी, बी. (2003). ‘वाटर कैरिंग कैपेसिटी ऑफ ए सिटी : डेल्ही, इकॉनॉमिक एंड पॉलिटिकली वीकली, नवंबर 8, पू. 4745-4749.
•
सुधीर आनंद एंड अमत्य के. सेन (1994) : ह्यूमन डेवलपमेंट इंडेक्स : मेथेडॉलॉजी एंड मेजरमेंट, ह्यूमन डेवलपमेंट रिपोर्ट ऑफिस, ओकेजनल पेपर्स, पृ. 1-19.
•
सुधीर आनंद एंड मार्टिन रेवेलिन, (1993) : ह्यूमन डेवलपमेंट इन पूअर कंट्रीज ऑन द रोल ऑफ प्राइवेट इंकम एंड पब्लिक सर्विसेज जरनल ऑफ इकॉनॉमिक पर्सपेक्टिवस बॉल्यूम 7, सं. 1, पृ. 133-150.
•
सुंदरम के.वी. (1986). अर्बन एंड रीजनल प्लानिंग इन इंडिया, विकास पब्लिशिंग हाउस, नई दिल्ली
•
ठाकुर, बी.आर. (2005). सोशियो-इकॉनॉमिक ट्रांसफारमेशन इन भरमौर ट्राइबल एरिया-ऑफ हिमाचल प्रदेश-सिंस इंसेष्न ऑफ आईटीडीपी अनपब्लिशड, पीएचडी थीसिस, कुरूक्षेत्र-यूनिवर्सिटी, कुरूक्षेत्र
•
टिसडेल, क्लेमेंट ए. (1990), नेचुरल रिसोर्सेंज, ग्रोथ एंड डेवलपमेंट, प्रेजर पब्लिशर्स, न्यूयॉर्क
•
यूएनडीपी (1990-2003) : ह्यूमन डेवलपमेंट रिपोर्ट्स, ऑक्सफोर्ड यूनिवर्सिटी प्रेस, ऑक्सफोर्ड
•
विलबैंक्स, थॉमस जे. (1994). सर्टेनेबल डेवलपमेंट इन जियोग्राफिक पर्सपेक्टिव एएजी 84 (4): 541-556.
•
वल्ड कमीशन ऑन इनवायरनमेंट एंड डेवलपमेंट (डब्ल्यूईसीडी) (1987). अवर कॉमन फ्यूचर, ऑक्सफोर्ड यूनिवर्सिटी प्रेस, ऑक्सफोर्ड
•
वर्ल्ड डेवलपमेंट रिपोर्ट (1992). डेवलपमेंट एंड इनवायरनमेंट, ऑक्सफोर्ड यूनिवर्सिटी प्रेस, ऑक्सफोर्ड
Textbook illustration